1
معرفی مرکز میکرو فیلم نور (میکرو فیلم نسخه های خطی هند)

در باره ما

بسم‌ الله الرحمن‌ الرحیم‌

یکی‌ از حسّاسترین‌ و مهمّترین‌ بخش‌ روابط‌ میان‌ دو ملّت‌ ایران‌ و هند،وجود وجوه‌ مشترکات‌ قومی‌ و پیوندهای‌ دیرینة‌ فرهنگی‌ و اجتماعی‌ این‌ دوسرزمین‌ پهناور و کهنسال‌ است‌. هر چند سابقة‌ روابط‌ ایران‌ و هند به‌ صدها سال‌ قبل‌از میلاد مسیح‌ می‌رسد، امّا با ورود اسلام‌ به‌ شبه‌ قارة‌ هند و رشد و گسترش‌ وتشکیل‌ حکومتهای‌ اسلامی‌ در طول‌ قرنهای‌ متمادی‌ باعث‌ ارتباط‌ بیشتر هند باسرزمین‌های‌ اسلامی‌ به‌ ویژه‌ ایران‌ گردید.

ارتباط‌ نزدیک‌ هندیان‌ با ایرانیان‌ و مهاجرت‌ اندیشمندان‌ و هنرمندان‌موجب‌ بروز تحوّلات‌ و تغییرات‌ سیاسی‌ و فرهنگی‌ بسیاری‌ در دو کشور گردید.تأثیر این‌ آمیزش‌ فرهنگی‌ در سایة‌ گسترة‌ اسلام‌ تحوّلات‌ جدیدی‌ را در زمینه‌های‌مختلف‌، بخصوص‌ مسائل‌ فرهنگی‌ و اجتماعی‌ هند، به‌ همراه‌ داشت‌. بسیاری‌ ازلهجه‌های‌ هند و آریایی‌ میانه‌، در قالب‌ زبانهای‌ نوین‌ شکوفا شد و سبکهای‌ نوین‌ادبی‌ از دو عنصر هندی‌ و ایرانی‌ پدیدار گردید. تأثیرات‌ عمیق‌ در تفکّر و اندیشه‌های‌دینی‌ و فلسفی‌ به‌ وجود آمد. معماری‌، نقاشی‌، موسیقی‌ و هنر خطّاطی‌ تحت‌ تأثیر دوفرهنگ‌، با چهرة‌ زیباتری‌ در صحنه‌ ظاهر شد و نقطة‌ اوج‌ پیوستگی‌ دو فرهنگ‌ایرانی‌ و هندی‌ با ظهور علما، دانشمندان‌، ادیبان‌، شاعران‌، هنرمندان‌ و صنعتگران‌مسلمان‌ در طول‌ چند قرن‌ چنان‌ تبلور یافت‌ که‌ ساختار اجتماعی‌ هند را که‌ ترکیبی‌بی‌نظیر از اقوام‌ و نژادها، ادیان‌ و فرهنگهای‌ گوناگون‌ است‌ را متحوّل‌ و دگرگون‌ساخت‌.

قرن‌ یازدهم‌ هجری‌ نمایانگر اوج‌ جلال‌ و شکوه‌ و منتها درجة‌ درخشندگی‌دو فرهنگ‌ مشترک‌ ایران‌ و هند به‌ شمار می‌آید. با آغاز قرن‌ دوازدهم‌ هجری‌ ساختارحکومت‌ امپراطوری‌ بزرگ‌ اسلامی‌ در هند فرو ریخت‌ و با گذشت‌ زمان‌، زوال‌ وانحطاط‌ آن‌ نمایان‌ گردید. این‌ ضعف‌ در ایّامی‌ چهرة‌ جدّی‌ به‌ خود گرفت‌ که‌ در اروپارنسانس‌ فرهنگی‌ شکل‌ می‌گرفت‌ و جنبشهای‌ علمی‌ در غرب‌ منجّر به‌ متحوّل‌ شدن‌افکار اروپائیان‌ و اکتشافات‌ و اختراعات‌ متعدّد می‌گردید و چشم‌ طمع‌ استعمارگران‌ مغروری‌ چون‌ پرتغالیها و انگلیسها به‌ سرزمین‌ رؤیایی‌ هند دوخته‌ شده‌ بود.حملات‌ استعمارگران‌ به‌ گونه‌های‌ مختلف‌ راه‌ را برای‌ استقرار و تشکیل‌ حکومت‌استعماری‌ و استثمار سرزمین‌ هند فراهم‌ آورد. در این‌ راه‌ انگلیسها موفقّیت‌بیشتری‌ از دیگر رقیبان‌ خود به‌ دست‌ آوردند و برای‌ اوّلین‌ بار، هند ضمیمة‌ سیاسی‌و اقتصادی‌ کشوری‌ دیگر شد.  

فاتحین‌ بیگانه‌ که‌ برای‌ دست‌ یافتن‌ به‌ منابع‌ سرشار و ذخائر غنی‌ و سرشارهند می‌کوشیدند نه‌ تنها امنیّت‌ و آرامش‌ را از مردم‌ این‌ سرزمین‌ گرفتند، بلکه‌ لطمة‌جبران‌ ناپذیری‌ به‌ فرهنگ‌ غنی‌ و چندین‌ هزار سالة‌ هند وارد آوردند. هرچند دوران‌سلطه‌ انگلیسها بر هند چندان‌ دوام‌ نیافت‌ و باقیام‌ توده‌های‌ ستم‌ دیده‌ و زجر کشیده‌هند استقلال‌ دوباره‌ یافت‌ امّا آثار شوم‌ استعمار و استثمار همچنان‌ در بخش‌های‌مختلف‌ هند باقی‌ ماند. در این‌ میان‌ مسلمانان‌ که‌ متحمل‌ ضربات‌ سهمگین‌تر ازدیگران‌ اقوام‌ و مذاهب‌ گردیده‌ بودند نتوانستند موقعیت‌ حقیقی‌ خود را در جامعه‌استقلال‌ یافته‌ باز یابند و این‌ امر باعث‌ گردید که‌ به‌ مرور ایام‌ بسیاری‌ از آثار علمی‌ وفرهنگی‌ مسلمانان‌ در هند دستخوش‌ حوادث‌ گوناگون‌ گردد.  

تاریخچه‌:

پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ در ایران‌، سرآغاز تحوّلی‌ نوین‌ در تحکیم‌ روابط‌علمی‌ و فرهنگی‌ ایران‌ با سایر ملل‌ جهان‌ گردید. در این‌ میان‌ با توجه‌ به‌ سوابق‌دیرینة‌ دو ملت‌ ایران‌ و هند زمینه‌ رشد همکاریهای‌ بیشتری‌ فراهم‌ آمد. در سالهای‌اخیر به‌ امر مقام‌ معظم‌ رهبری‌ کارشناسائی‌ منابع‌ مشترک‌ علمی‌ و فرهنگی‌ ایران‌ وهند آغاز گردید. تا ضمن‌ معرفی‌ منابع‌ اصیل‌ و ناشناخته‌ای‌ که‌ در بسیاری‌ ازکتابخانه‌های‌ هند وجود دارد و تاکنون‌ در دسترس‌ ارباب‌ تحقیق‌ قرار نگرفته‌امکانات‌ نشر و معرّفی‌ آنها فراهم‌ آید.

چون‌ آغاز این‌ فعالیت‌ علمی‌ و فرهنگی‌ مقارن‌ با چهار صدمین‌ سال‌ درگذشت‌ علاّمه‌ فقید قاضی‌ نورالله شوشتری‌ (1409 م‌.) فقید، محدث‌، متکلم‌، ادیب‌ وشاعر ایرانی‌ در هند گردید. به‌ پاس‌ خدمات‌ این‌ عالم‌ بزرگ‌ موسسه‌ای‌ مرکزی‌باعنوان‌ «مرکز میکروفیلم‌ نور» بااهداف‌ ذیل‌ در دهلی‌نو تأسیس‌ گردید.  

اهداف‌:

1ـآشنایی‌، معرفی‌ و حفظ‌ میراث‌ مشترک‌ فرهنگی‌ ایران‌ و هند با توجّه‌ به‌مشترکات‌ اسلامی‌.

2ـانجام‌ مطالعات‌ و تحقیقات‌ علمی‌ در راستای‌ احیا و معرفی‌ آثار اندیشمندان‌دو ملّت‌.

3ـایجاد ارتباط‌ با محقّقین‌ و پژوهشگران‌ و کمک‌ به‌ کارهای‌ تحقیقاتی‌ آنان‌ درزمینه‌های‌ فرهنگ‌ مشترک‌ ایران‌ و هند.

4ـایجاد ارتباط‌ میان‌ کتابخانه‌ها و مراکز شرق‌ شناسی‌ هند با کتابخانه‌ها و

مراکز شرق‌ شناسی‌ و مؤسسات‌ مطالعات‌ اسلامی‌ ایران‌ جهت‌ آشنایی‌ وهمکاریهای‌ بیشتر علمی‌ و فرهنگی‌.  

فعالیتهای‌ مرکز:

    بخش‌ میکروفیلم‌

تهیّة‌ میکروفیلم‌ از نسخه‌های‌ خطّی‌ در هند سابقه‌ چندانی‌ ندارد بسیاری‌ ازمجموعه‌داران‌ کتابهای‌ خطی‌ معتقدند که‌ باوجود اصل‌ نسخه‌ احتیاجی‌ به‌ تهیة‌میکروفیلم‌ که‌ هزینه‌ زیادی‌ را در برمیگیرد احساس‌ نمی‌شود. امّا از سوی‌ دیگر عدم‌وجود سیستم‌ صحیح‌ نگهداری‌ از کتاب‌، وجود مشکلات‌ مادّی‌، ضعف‌ زبان‌ عربی‌و فارسی‌ و نبودن‌ جوّ مساعد برای‌ نگهداری‌ کتاب‌ از جمله‌ عواملی‌ است‌ که‌ سالانه‌هزاران‌ نسخة‌ خطّی‌ در کتابخانه‌های‌ دولتی‌ و شخصی‌ هند را به‌ نابودی‌ می‌کشاند.در چنین‌ شرایطی‌ که‌ متصدّیان‌ و مالکان‌ کتابخانه‌ها حاضر به‌ نشان‌ دادن‌ کتابهای‌خود نیستند و محقّقین‌ و دانش‌ پژوهان‌ قادر به‌ دسترسی‌ به‌ این‌ منابع‌ غنی‌ علمی‌ وفرهنگی‌ نمی‌باشند، تنها راه‌ حفظ‌ و نشر این‌ آثار علمی‌ تهیّه‌ میکروفیلم‌ از نسخ‌خطّی‌ نفیس‌ است‌. هر چند تهیّه‌ میکروفیلم‌ کمتر از دست‌ یابی‌ به‌ اصل‌ نسخه‌ نیست‌،امّا با الطاف‌ الهی‌ و همّت‌ محققین‌ و اساتید دانشگاهها و رؤسای‌ کتابخانه‌ها این‌مرکز تاکنون‌ موفّق‌ به‌ تهیّه‌ و جمع‌ آوری‌ بیش‌ از ده‌ هزار میکروفیلم‌ از مهمّترین‌نسخه‌های‌ خطّی‌ 16 کتابخانة‌ دولتی‌ و خصوصی‌ به‌ شرح‌ زیر گردیده‌است‌:  

        کتابخانة‌ ناصریّه‌ (صاحب‌ عبقات‌)، لکهنؤ

        (فهرست‌ این‌ کتابخانه‌ که‌ یکی‌ از آثار جاودانه‌ تاریخ‌ فرهنگ‌
اسلامی‌ در قرن‌ نوزدهم‌ هجری‌ در شمال‌ هند است‌ به‌ زودی‌ منتشر
خواهد شد).

        کتابخانة‌ مدرسه‌ و جامعة‌ سلطانیّه‌، لکهنؤ

        (فهرست‌ مخطوطات‌ این‌ کتابخانه‌ با نام‌ کتابخانه‌ مرحوم‌ سیّد
ابوالحسن‌ معروف‌ به‌ «ابّو صاحب‌» آماده‌ نشر است‌).

        کتابخانة‌ مدرسة‌ الواعظین‌، لکهنؤ

        کتابخانة‌ راجه‌ محمود آباد (وقف‌ آستان‌ قدس‌)، لکهنؤ

        (فهرست‌ نسخ‌ خطّی‌ این‌ کتابخانه‌ شامل‌ معرفی‌ چهار هزار نسخة‌
عربی‌ و فارسی‌ از سوی‌ مرکز تحقیقات‌ فارسی‌ چاپ‌ و انتشار یافته‌ است‌).
 

        کتابخانة‌ دار النّدوة‌ العلماء، لکهنؤ

(فهرست‌ نسخ‌ خطّی‌ این‌ کتابخانه‌
در دو جلد فارسی‌ و عربی‌ شامل‌ معرفی‌ پنج‌ هزار نسخه‌ خطّی‌ از
سوی‌ مرکز تحقیقات‌ فارسی‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌).

        کتابخانة‌ درگاه‌ پیر محمّد شاه‌، احمد آباد، گجرات‌

        (فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ عربی‌ و فارسی‌ این‌ کتابخانه‌ در 7 جلد به‌ زبان‌
اردو از طرف‌ کتابخانه‌ انتشار یافته‌ است‌. همچنین‌ فهرست‌
میکروفیلم‌های‌ این‌ کتابخانه‌ د رمجموعة‌ فهرست‌ میکروفیلم‌
نسخه‌های‌ خطی‌ کتابخانه‌های‌ گجرات‌» آماده‌ چاپ‌ است‌).

        کتابخانة‌ درگاه‌ عالیّة‌ چشتیّه‌، احمد آباد، گجرات‌

        (فهرست‌ میکروفیلمهای‌ این‌ کتابخانه‌ شامل‌... در مجموعه‌
«فهرست‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطی‌ کتابخانه‌های‌ گجرات‌» آماده‌
چاپ‌ است‌).

        کتابخانة‌ درگاه‌ عالیّة‌ مهدویّه‌ پالم‌ پور، گجرات‌

        (فهرست‌ میکروفیلم‌های‌ این‌ کتابخانه‌ در مجموعه‌ «فهرست‌
میکروفیلم‌های‌ نسخه‌های‌ خطی‌ کتابخانه‌....در حقیقت‌ این‌
مجموعه‌ بزرگترین‌ مجموعه‌ در زمینة‌ مهدویّت‌ و موعود عالم‌
به‌ شمار می‌آید.

        کتابخانة‌ مولانا آزاد، دانشگاه‌ اسلامی‌ علیگر

        (فهرست‌ میکروفیلم‌های‌ این‌ کتابخانه‌ در دو جلد به‌ زبانهای‌
انگلیسی‌ و فارسی‌ از طرف‌ مرکز به‌ چاپ‌ رسیده‌است‌).

        کتابخانه‌ نوّاب‌ مزمّل‌ الله خان‌، علیگر

        (فهرست‌ میکروفیلم‌ها آمادة‌ چاپ‌ است‌).

        کتابخانة‌ جامعة‌ همدرد، دهلی‌

        (فهرست‌ این‌ کتابخانه‌ شامل‌ معرفی‌... نسخه‌ آماده‌ چاپ‌ است‌

        کتابخانة‌ آصفیّه‌، حیدر آباد

        کتابخانة‌ خانقاه‌ شاه‌ ابو الخیر، دهلی‌

        (فهرست‌ این‌ کتابخانه‌ شامل‌ معرفی‌... نسخه‌ آماده‌ چاپ‌ است‌).

        کتابخانة‌ موزة‌ سالار جنگ‌، حیدر آباد

        کتابخانة‌ بخش‌ تاریخ‌ پیشرفته‌ دانشگاه‌ اسلامی‌ علیگر

        (فهرست‌ میکروفیلم‌های‌ بخش‌ تاریخ‌ پیشرفته‌ دانشگاه‌ اسلامی‌ با
عنوان‌ جلد دوّم‌ فهرست‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطی‌ علیگر در
سوی‌ این‌ مرکز انتشار یافته‌است‌).
 

اهداف‌ تهیّة‌ میکروفیلم‌:

        نگهداری‌ کلیة‌ میکروفیلمهای‌ تهیّه‌ شده‌ از کتابخانه‌های‌ هند درمزکر میکروفیلم‌ برای‌ استفاده‌ و بهره‌برداری‌ دانش‌ پژوهان‌ ومحقّقان‌ داخلی‌ و خارجی‌.

        تهیّة‌ اجمالی‌ از کلّیة‌ میکروفیلمها و چاپ‌ و نشر آن‌ با همکاری‌مؤسّسات‌ و مراکزی‌ که‌ از کتابخانة‌ آنها میکروفیلم‌ تهیّه‌ گردیده‌ است‌.

        ارائه‌ میکروفیلم‌ به‌ کتابخانه‌ها، دانشگاهها، مراکز علمی‌ ومؤسسات‌ اسلامی‌ ایران‌ در زمینة‌ موضوعات‌ تخصّصی‌ آنها.

        مبادلة‌ میکروفیلم‌ با مراکز بین‌ المللی‌ میکروفیلم‌ در زمینة‌ نسخ‌خطّی‌ فارسی‌ و عربی‌.

    بخش‌ ترمیم‌ و آفت‌ زدایی‌:

یکی‌ از مشکلات‌ عمدة‌ نگهداری‌ نسخ‌ خطّی‌ در هند، وجود آفات‌ متعدّد ورطوبت‌ هوا در بسیاری‌ از نقاط‌ است‌. لذا اکثر نسخ‌ خطّی‌ موجود در هند موریانه‌خورده‌ و آسیب‌ دیده‌ و به‌ انواع‌ آفات‌ مبتلا می‌باشد. به‌ همین‌ جهت‌ اخیراً بخشی‌برای‌ آفت‌ زدایی‌، ترمیم‌ و تجلید نسخ‌ خطّی‌ در این‌ مرکز ایجاد گردیده‌ و گروهی‌ ازاساتید دانشگاه‌ و موزة‌ ملّی‌ هند، کار مرمّت‌ و آفت‌ زدایی‌ نسخه‌های‌ آسیب‌ دیده‌ رابه‌ عهده‌ دارند.

علاوه‌ بر این‌، حدود 2000 نسخه‌ چاپ‌ سنگی‌ تجلید و ترمیم‌ و آفت‌زدائی‌و فهرست‌ آنها تهیّه‌ گردیده‌ است‌ و به‌ عنوان‌ یک‌ مرجع‌ کتابشناسی‌ معتبر و ارزشمندبرای‌ محققان‌ و پژوهشگران‌ قابل‌ استفاده‌ است‌.

    بخش‌ تحقیقات‌:

برای‌ استفادة‌ بهینه‌ از منابع‌ و ذخائر علمی‌ اندیشمندان‌ دو ملت‌ ایران‌ و هندباوجود اساتید و محقّقین‌ صاحب‌ نظر در زمینة‌ تاریخ‌ تمدّن‌ و فرهنگ‌ اسلامی‌ وتحقّق‌ بخشیدن‌ به‌ اهداف‌ مرکز در راستای‌ احیای‌ آثار بزرگان‌، بخش‌ تحقیقات‌ این‌مرکز اقدام‌ به‌ تصحیح‌، ترتیب‌ و چاپ‌ و نشر برخی‌ از میراث‌ مکتوب‌ در هند به‌شرح‌ زیر نموده‌ است‌:

(الف‌) آثار در دست‌ تصحیح‌ و ترتیب‌

    تاریخ‌ محمّدی‌ ـ فارسی‌ و عربی‌، تألیف‌: محمّد رستم‌ بن‌ قبادحارثی‌بدخشی‌. این‌ کتاب‌ در دو جلد حاوی‌ وفیات‌ علما، فقها رجال‌ و

شخصیتهای‌ برجستة‌ اسلام‌ از قرن‌ اول‌ تا قرن‌ دوازدهم‌ هجری‌ به‌ ترتیب‌حروف‌ الفبا و ذکر مآخذ می‌باشد.

مطالب‌ این‌ کتاب‌ برگزیدة‌ بیش‌ از 150 اثر عربی‌ و فارسی‌ در زمینه‌های‌تاریخ‌ و تذکره‌ است‌ و به‌ قول‌ علاّمه‌ امتیاز علیخان‌ عرشی‌: «دائرة‌المعارفی‌ است‌ ذیقیمت‌ و نفیس‌ که‌ وفیات‌ چندین‌ هزار اشخاص‌ راداراست‌ و می‌توان‌ گفت‌ از حیث‌ جامعیت‌ ]محقّقین‌ را[ از بسیاری‌کتب‌ تاریخ‌ و تذکره‌ مستغنی‌ و بی‌نیار می‌سازد».

نسخه‌ای‌ از این‌ کتاب‌ به‌ خط‌ مؤلّف‌ در کتابخانة‌ رضا رامپور هند موجوداست‌ که‌ به‌ علّت‌ اضافات‌ مکرّر مؤلّف‌ وفرسودگی‌ نسخه‌، باز نویسی‌مجدد آن‌ کاری‌ بس‌ مشکل‌ بود، لذا با استفاده‌ از نسخة‌ منتخب‌ موجوددر «ایندیاآفیس‌لندن‌» و به‌ همّت‌ محقّقین‌ مرکز کار باز نویسی‌نسخه‌به‌ پایان‌ رسیده‌ و وفیات‌ متعلّق‌ به‌ قرنهای‌ هفتم‌ تا دهم‌ آماده‌ چاپ‌می‌باشد. قرن‌ یازدهم‌ این‌ کتاب‌ توسط‌ مرحوم‌ علاّمه‌ امتیاز علیخان‌عرشی‌ با حواشی‌ در سال‌ 1960 میلادی‌ از طرف‌ دانشگاه‌ اسلامی‌علیگر به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.

    نجوم‌ السّماء فی‌ تراجم‌ العلماء

ـ فارسی‌، تألیف‌: میرزا محمّد علی‌بن‌ صادق‌ کشمیری‌ (سال‌ تألیف‌ 1286 ه.) از معدود تذکره‌هایی‌ است‌که‌ در آن‌ به‌ ذکر علمای‌ شیعه‌ در هند پرداخته‌ است‌. مؤلّف‌ در این‌تذکره‌ بیشتر به‌ ذکر علما و بزرگانی‌ می‌پردازد که‌ در تذکره‌ها وکتابهای‌ رجالی‌ دیگر نام‌ آنان‌ ذکر نگردیده‌ است‌. صاحب‌ تذکره‌ درزمانی‌ اقدام‌ به‌ تألیف‌ این‌ اثر ارزشمند نموده‌ که‌ شهر لکهنو پایتخت‌حکومت‌ اَوَده‌ یکی‌ از بزرگترین‌ مراکز تشیّع‌ و مهد علوم‌ آل‌محمّدبوده‌ است‌. این‌ تذکره‌ برای‌ اولین‌ بار در لکهنو به‌ چاپ‌ رسیده‌ و سپس‌از طرف‌ کتابخانه‌ آیة‌ الله مرعشی‌ نجفی‌ تجدید افست‌ گردید. نظر به‌اهمیت‌ این‌ اثر گرانقدر اقدام‌ به‌ تصحیح‌، ترتیب‌ و اضافات‌ سودمند براین‌ کتاب‌ از سوی‌ مرکز گردید. امید است‌ در آینده‌ تکملة‌ نجوم‌السّماء تألیف‌ فرزند مؤلّف‌ نیز با تصحیح‌ و ترتیب‌ جدید در اختیارمحقّقین‌ و دانش‌ پژوهان‌ قرار گیرد.

    تاریخ‌ شاه‌ شجاعی‌ ـ فارسی‌، تألیف‌: میر محمّد معصوم‌ بن‌حسن‌بن‌ صالح‌ مشتمل‌ بر شرح‌ احوال‌ شاه‌ شجاع‌ (1025ـ 1070 ه.) برادر

        و رقیب‌ سرسخت‌ اورنگ‌ زیب‌ (     ) محتوی‌ وقایع‌ عمدة‌ زندگی‌ او به‌خصوص‌ جنگهای‌ وی‌ با برادرانش‌ داراشکوه‌ و اورنگ‌ زیب‌ بر سرمسئلة‌ جانشینی‌ شاهجهان‌ است‌. مؤلّف‌، این‌ تاریخ‌ را در سال‌ 1070هجری‌ به‌ رشتة‌ تحریر در آورده‌ است‌.

سبک‌ نگارش‌ تاریخ‌ شاه‌ شجاعی‌ بسیار صریح‌ و روشن‌ با نثری‌ ساده‌و طبیعی‌ و در عین‌ حال‌ متین‌ و استوار است‌. چون‌ این‌ اثر با ارزش‌تاریخی‌ تا کنون‌ به‌ چاپ‌ نرسیده‌ ونسخ‌ خطّی‌ آن‌ در کتابخانه‌های‌مختلف‌ شبه‌ قاره‌ مانندکتابخانة‌ عمومی‌ لاهور پاکستان‌، کتابخانة‌عمومی‌بانکی‌پور هند و ایندیا آفیس‌ موجود بود مرکزمیکروفیلم‌نور اقدام‌ به‌تصحیح‌ و مقابله‌ آن‌ نمود.

    زبدة‌ الکلام‌ فی‌ مشاهیر الاسلام‌ ـ اردو، تألیف‌: سیّد ذاکر حسین‌جعفر، حاوی‌ شرح‌ حال‌ مختصر بیش‌ از 3617 تن‌ از مشاهیر صحابه‌،تابعین‌، مشایخ‌ صوفیه‌، محدثین‌، مفسرین‌، فقها، ادبا، مورّخین‌، حکماو اطبا است‌. در این‌ اثر پس‌ از ذکر اسم‌ به‌ ترتیب‌ حروف‌ الفبایی‌، کنیه‌،نام‌ پدر، شهرت‌، سال‌ و محل‌ّ تولّد و وفات‌ همراه‌ با ذکر مشهورترین‌اثر مکتوب‌ مشاهیر اسلام‌ آمده‌ است‌. این‌ کتاب‌ ضمیمة‌ تاریخ‌ اسلام‌(جلد پنجم‌) در سال‌ 1337 هجری‌ قمری‌ در دهلی‌ به‌ زبان‌ اردو به‌چاپ‌ رسیده‌ است‌. نظر به‌ اهمیت‌ این‌ اثر، اصطلاحات‌ و کلمات‌ اردوبه‌ زبان‌ فارسی‌ برگردانده‌ شد و پس‌ از مقابله‌ و تصحیح‌ مجدد، آمادة‌چاپ‌ گردیده‌ است‌.

    مآثر الامراء ـ فارسی‌، تذکره‌ای‌ است‌ در شرح‌ حال‌ پادشاهان‌، امرا،بزرگان‌ و رجال‌ سلسله‌ تیموریان‌ هند به‌ ترتیب‌ حروف‌ تهجی‌ از به‌تخت‌ نشستن‌ اکبر شاه‌ (967 ه.) تا سال‌ 1155، ایّامی‌ که‌ مؤلّف‌فراغتی‌ یافت‌ و در کنج‌ عزلت‌ و انزوا به‌ تألیف‌ این‌ اثر گرانقدرپرداخت‌. مآثر الامراء جامع‌ ترین‌ تذکره‌های‌ دوران‌ صد سالة‌حکومت‌ تیموریان‌ در هند می‌باشد. این‌ کتاب‌ در سه‌ جلد در سال‌1192 هجری‌ در «ایشیاتیک‌ سوسایتی‌ کلکته‌» به‌ چاپ‌ رسیده‌ ودارای‌ اغلاط‌ فراوان‌ است‌. در چاپ‌ جدید علاوه‌ بر بازبینی‌، تصحیح‌و مقابله‌ با دیگر نسخ‌ خطّی‌ معتبر، فرهنگنامه‌ای‌ برای‌ این‌ کتاب‌ تهیّه‌گردیده‌ که‌ محقّقان‌ را با تلفّظ‌ صحیح‌ اسامی‌ اشخاص‌ و اماکن‌ آشنامی‌نماید.

    مرآت‌ آفتاب‌ نما ـ فارسی‌، تألیف‌: نوّاب‌ عبد الرحمن‌ ملقّب‌به‌شاهنواز خان‌ هاشمی‌ دهلوی‌ (1223 ه.) مؤلّف‌، کتاب‌ خود را در یک‌مقدّمه‌ و دو جلوه‌ و خاتمه‌ ترتیب‌ داده‌ است‌. مقدمه‌ در فضیلت‌ وحاجت‌ به‌ علم‌ تاریخ‌. جلوة‌ یکم‌ تاریخ‌ در نه‌ تجلّی‌:

    آفرینش‌، 2ـ پیامبران‌، 3ـ پیامبران‌ اسلام‌ و اهل‌ بیت‌ و خلفا،
4ـ تذکرة‌ صوفیان‌، علما، خطاطان‌ و صاحبان‌ فرق‌ باطله‌ مانند مداریان‌و جلالیان‌، 5ـ پادشاهان‌، 6ـ احوال‌ تیموریان‌ و وزرا و نغمه‌ پردازان‌،7ـ ارکان‌ دولت‌ و امیران‌ تیموریان‌ در هند به‌ صورت‌ الفبایی‌،
8ـ مخترعات‌ حکما، سلاطین‌ و امیران‌، 9ـ واضعین‌ علم‌ موسیقی‌.

جلوه‌ دوّم‌ جغرافیا در هشت‌ تجلّی‌، هر تجلّی‌ در یک‌ اقلیم‌ از هفت‌اقلیم‌ و خاتمه‌ در شگفتیهای‌ جهان‌.

    تذکرة‌ شمع‌ انجمن‌ ـ فارسی‌، تألیف‌: نوّاب‌ صدیق‌ حسن‌ خان‌قنّوجی‌، تذکره‌ ای‌ است‌ مشتمل‌ بر شرح‌ احوال‌ 978 شاعر متقدّم‌ ومتأخّر ایرانی‌ و هندی‌ و شعرای‌ همعصر مؤلّف‌. مؤلّف‌ در تذکرة‌ خودبه‌ ذکر شعرایی‌ می‌پردازد که‌ قبل‌ از وی‌ در هیچ‌ یک‌ از تذکره‌ها نامی‌ ازآنان‌ برده‌ نشده‌ است‌. شمع‌ انجمن‌ در سال‌ 1293 هجری‌ قمری‌ درمطبعة‌ شاهجهانی‌ بهوپال‌ چاپ‌ شده‌ است‌. نظر به‌ اهمیّت‌ این‌ تذکره‌ ووجود اغلاط‌ چاپی‌ فراوان‌ اقدام‌ به‌ اضافات‌، تصحیح‌ و تجدید چاپ‌آن‌ گردید.

    پادشاهنامه‌ (شاهجهان‌ نامه‌) ـ فارسی‌، سرگذشت‌ رویدادهای‌شهاب‌ الدین‌ محمّد شاهجهان‌ از آغاز پادشاهی‌ وی‌ به‌ سال‌ 1037 تا1067 هجری‌، آخرین‌ روزهای‌ زندگی‌ اوست‌. شرح‌ وقایع‌ بیست‌سالة‌ اول‌ در دو دورة‌ ده‌ سالة‌ اول‌ و ده‌ سالة‌ دوم‌ تا سال‌ 1057 هجری‌در دو جلد توسط‌ عبدالحمید لاهوری‌ نگاشته‌ شده‌ و پس‌ ازدرگذشت‌ وی‌ محمّد وارث‌، تاریخ‌ وقایع‌ ده‌ سالة‌ آخر زندگی‌شاهجهان‌ را به‌ رشته‌ تحریر در آورده‌ است‌. شاهجهان‌ نامة‌عبدالحمید لاهوری‌ در دو جلد به‌ چاپ‌ رسیده‌است‌.

    طبقات‌ شاهجهانی‌

با توجّه‌ به‌ اینکه‌ این‌ تاریخ‌ بزرگ‌، گنجینة‌ اطلاعات‌ گرانبها و آئینة‌تمام‌ نمای‌ اوضاع‌ سیاسی‌، ادبی‌ و فرهنگی‌ عهد شاهجهان‌ است‌ و تنها

قسمتهای‌ نخستین‌ این‌ اثر نفیس‌ (پادشاهنامة‌ عبد الحمید لاهوری‌) به‌چاپ‌ رسیده‌ است‌؛ لذا این‌ مرکز اقدام‌ به‌ تصحیح‌، مقابله‌ و چاپ‌قسمت‌ پایانی‌ پادشاهنامه‌، اثر محمّد وارث‌ نموده‌ است‌.  

(ب‌)  آثار در آستانة‌ چاپ‌ و نشر:

    معراج‌ العقول‌ شرح‌ دعاء المشلول‌ (جلد اوّل‌) ـ عربی‌، اثر علاّمه‌سیّد مرتضی‌ نونهری‌، از حکمای‌ برجستة‌ قرن‌ چهاردهم‌ هند. شرحی‌است‌ بر اسماء الحسنی‌ با نثری‌ زیبا، حاوی‌ نکات‌ عرفانی‌ و فلسفی‌ دردعاء مشلول‌ که‌ در زمان‌ مؤلّف‌ به‌ خط‌ نستعلیق‌ در مطبعة‌ کانپور درسال‌ 1914 میلادی‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ و دارای‌ اغلاط‌ فراوان‌ است‌. باتوجّه‌ به‌ اهمیّت‌ این‌ اثر گرانقدر، اقدام‌ به‌ تصحیح‌ و ترتیب‌ مجدّد آن‌گردید.

    تاریخ‌ بابری‌ ـ فارسی‌، تألیف‌ زین‌ الدّین‌ خوافی‌ مورّخ‌ رسمی‌ درباربابر شاه‌ گورگانی‌ است‌. محتویات‌ این‌ کتاب‌ شامل‌ وقایع‌ و حوادث‌تاریخی‌، از حملة‌ پنجم‌ بابر به‌ هند (931ه.) که‌ منجرّ به‌ فتح‌ و استقرارسلسلة‌ تیموریان‌ هند شد تا پایان‌ دورة‌ بابری‌ (937 ه.) است‌ ومتضمّن‌ حوادث‌ مهم‌ زندگانی‌ بابر در هند از قبیل‌ شکست‌ دادن‌سلطان‌ ابراهیم‌ لودی‌ در جنگ‌ پانی‌ پت‌ و ظفر یافتن‌ وی‌ بر راجپوتان‌سرسخت‌ در جنگ‌ کنواهه‌ و امثال‌ آنها می‌باشد. با توجّه‌ به‌ اینکه‌مؤلّف‌ همواره‌ در سفر و حضر با بابر بوده‌ و این‌ اثر را در سال‌ (936ه.) نگاشته‌، از منابع‌ دست‌ اوّل‌ و مورد اعتماد تاریخ‌ سر سلسلة‌تیموریان‌ هند محسوب‌ می‌شود.

    اتحاف‌ ذوی‌ اللّباب‌ بشوارد لب‌ّ اللباب‌ ـ عربی‌، تألیف‌: سیّدرضی‌ الدّین‌ بن‌ محمّد بن‌ علی‌ بن‌ حیدر بن‌ محمّد بن‌ نجم‌ الموسوی‌العاملی‌ است‌. مؤلّف‌ در این‌ کتاب‌ کوشیده‌ تا انسابی‌ که‌ در کتاب‌الانساب‌ و سیوطی‌ در لب‌ّ اللباب‌ نیامده‌ است‌ را جمع‌آوری‌ نماید.نسخة‌ مورد تحقیق‌ به‌ خط‌ّ مؤلّف‌ است‌ که‌ در سال‌ 1124 هجری‌ ازتألیف‌ آن‌ فراغت‌ یافته‌ است‌. نظر به‌ اهمیّت‌ و جامعیّت‌ این‌ اثر ارزنده‌،بامراجعه‌ به‌ مآخذ و منابع‌ مورد استفاده‌ مؤلف‌ اقدام‌ به‌ تصحیح‌ وترتیب‌ آن‌گردید.

    فهرست‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ فارسی‌ کتابخانة‌ رضارامپور(جلد سوّم‌)، شامل‌ معرفی‌ 1500 نسخه‌ تألیفات‌ شیعه‌ در این‌کتابخانه‌.

    فهرست‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ کتابخانة‌ راجه‌ محمود آباد،لکهنو، شامل‌ معرفی‌ 800 نسخه‌ خطّی‌ عربی‌ وفارسی‌.

    فهرست‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ کتابخانة‌ جامعة‌ همدرد، دهلی‌،در دست‌ تهیّه‌.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ کتابخانة‌ مزمّل‌ الله خان‌، علیگر، در دست‌اقدام‌.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ کتابخانة‌ شاه‌ ابو الخیر، دهلی‌، در دست‌اقدام‌.

    فهرست‌ انگلیسی‌ میکروفیلم‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ کتابخانة‌ جامعة‌همدرد، دهلی‌ نو، در دست‌ اقدام‌.  

(ج‌)   آثار منتشر شده‌:

    وجوه‌ القرآن‌، ابو عبد الرحمن‌ اسماعیل‌ بن‌ احمد الحیری‌النیسابوری‌ (تألیف‌ قرن‌ پنجم‌).

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ فارسی‌ کتابخانة‌ رضا رامپور ـ جلداوّل‌ و دوّم‌، شامل‌ معرفی‌ 5500 نسخة‌ فارسی‌ با همکاری‌ کتابخانة‌رضا رامپور ـ رامپور.

    قاضی‌ نور الله شوشتری‌، دکتر مهدی‌ خواجه‌ پیری‌ (سال‌تألیف‌1375 ه.)

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌، جلد اوّل‌ (به‌ زبان‌ فارسی‌)کتابخانة‌ مولانا آزاد. دانشگاه‌ اسلامی‌ علیگر شامل‌ معرفی‌ 2035نسخه‌.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌، جلد اوّل‌ (به‌ زبان‌انگلیسی‌) کتابخانة‌ مولانا آزاد.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌، جلد دوّم‌ (به‌ زبان‌ فارسی‌،بخش‌ تاریخ‌ و کتابخانة‌ مولانا آزاد. دانشگاه‌ اسلامی‌ علیگر، شامل‌معرفی‌ 700 نسخه‌.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌، جلد دوّم‌، انگلیسی‌.

    فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌، جلد سوّم‌ به‌ زبان‌ فارسی‌،کتابخانة‌ حکیم‌ ظل‌ّ الرحمن‌ (آکادمی‌ ابن‌ سینا) علیگر شامل‌ معرّفی‌290 نسخه‌.

    احسن‌ الانتخاب‌ فی‌ ذکر معیشة‌ سیّدنا ابی‌تراب‌، اردو.

10ـ  خصائص‌ مرتضوی‌، عر بی‌ - اردو.

11ـ  مولود کعبه‌ به‌ زبان‌ اردو

12ـ  مناقب‌المرتضی‌ من‌ مواهب‌ المصطفی‌، عربی‌ - اردو

13ـ  المقصد الجلی‌ فی‌ مسند العلی‌، عربی‌ - اردو

14ـ  فهرست‌ میکررفیلم‌ نسخه‌های‌ خطّی‌ فارسی‌ و عربی‌، کتابخانه‌های‌گجرات‌ شامل‌ کتابخانة‌ عالیه‌ مهدویه‌، کتابخانة‌ عالیه‌ چشتیه‌ وکتابخانة‌ درگاه‌ پیر محمّد شاه‌، فارسی‌

برنامه‌های‌ آیندة‌ مرکز:

    تهیّة‌ فهرست‌ کتابهای‌ مهم‌ّ تاریخ‌ اسلام‌ در هند.

    انتخاب‌ کتابهای‌ مهم‌ّ تاریخی‌، جهت‌ تصحیح‌، ویرایش‌ وانتشار.

    تهیّة‌ کتابی‌ با عنوان‌ «خوشنویسان‌ فارسی‌ در کتیبه‌های‌ هند».

    تهیّة‌ 3 جلد کتاب‌ فهرست‌ نسخ‌ خطّی‌ به‌ شرح‌ زیر:

        جلد اوّل‌:           فهرست‌ نسخه‌های‌ موجود در کتابخانه‌های‌ هند به‌ خط‌ّ
مصنّفین‌، مؤلّفین‌ و شارحین‌.

        جلد دوّم‌: فهرست‌ کتابهایی‌ که‌ از نظر موضوع‌ از اهمیت‌ خاصّی‌
برخوردارند.

        جلد سوّم‌:  فهرست‌ کتابهایی‌ که‌ از حیث‌ خطّاطی‌ و نقّاشی‌ (هنر) مهم‌ّ
تلقّی‌ می‌شوند.

    برگزاری‌ نکوداشت‌ استادان‌ ممتاز در رشته‌های‌ مختلف‌ علوم‌اسلامی‌ و ادبیات‌ فارسی‌ و عربی‌ و اعطای‌ جایزه‌ به‌ آنها.

چگونگی‌ استفاده‌ از امکانات‌ مرکز:

    مراکز علمی‌ و فرهنگی‌ و مؤسسات‌ تحقیقاتی‌ و محققان‌ و پژوهشگران‌ برای‌دستیابی‌ به‌ منابع‌ علوم‌ اسلامی‌ و اطلاع‌ دربارة‌ کتابخانه‌ها و مراکز علمی‌ وفرهنگی‌ سرزمین‌ هند، می‌توانند از طریق‌ شبکة‌ اینترنت‌(www.noormicrofilmindia.com) با این‌ مرکز در تماس‌ باشند.

    دانشجویان‌ پایة‌ دکترا پس‌ از تعیین‌ موضوع‌ رساله‌ خود و هماهنگی‌ بابخشهای‌ مربوط‌ می‌توانند از منابع‌ موجود در مرکز استفاده‌ نمایند. این‌ مرکزمی‌تواند در تعیین‌ موضوع‌ رساله‌ و استاد راهنما خصوصاً تصحیح‌ و ترتیب‌نسخه‌های‌ نفیس‌ و کمیاب‌ و نقد و بررسی‌ متون‌ فارسی‌ و عربی‌ دانشجویان‌را یاری‌نماید.

    دانش‌ پژوهان‌ جوان‌ می‌توانند در خدمت‌ اساتید و محقّقان‌ کار آزمودة‌ این‌مرکز با روشهای‌ علمی‌ و فنی‌ نسخه‌ شناسی‌، کتاب‌ شناسی‌، تصحیح‌ وترتیب‌ و نقد آثار گذشتگان‌ آشنا شوند.

    فهرست‌ نگاران‌ نسخ‌ خطّی‌ می‌توانند با هماهنگی‌ و استفاده‌ از امکانات‌مرکز، فهرست‌ نسخ‌ خطّی‌ کتابخانه‌های‌ مناطق‌ مختلف‌ هند را آماده‌ نمایند.این‌ مرکز در چاپ‌ و نشر فهرست‌ نسخ‌ خطّی‌، محقّقان‌ را یاری‌ می‌نماید.

    مراکز علمی‌ و فرهنگی‌، کتابخانه‌ها و مؤسسات‌ اسلامی‌ می‌توانند برای‌استفاده‌ از میکروفیلمهای‌ موجود در مرکز میکروفیلم‌ نور با پرداخت‌ هزینة‌نسخه‌ از طریق‌ (E-mail) ویا مبادلة‌ میکروفیلم‌ با مرکز تماس‌ حاصل‌نمایند.

 لینگ به سایت

 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 1317
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)


مجری سایت : شرکت سیگما