موسوعه شهید اول
موسوعه شهید اول(كتاب فصل جمهوری اسلامی ایران و كتاب سال حوزه 1389) محمد بن مکّی عاملی مشهور به شهید اوّل (734-786هـ) عالم و فقیه بلند آوازه شیعه در قرن هشتم هجری است که در میان دانشمندان شیعه و سنّی جایگاه ممتاز دارد، مجموعه آثار او، از روز تألیف تا کنون مورد توجه خاص و عام و همچنین مورد استفاده اهل تحقیق بوده است.
این فقیه برجسته، نه‌تنها در فقه، بلکه در عرصه‌های دیگر دارای تألیفات ارزشمندی است.
تخلق به اخلاق الهی و ربانی، آگاهی از مذاهب فقهی اهل‌سنت، مبارزه با انحرافات اجتماعی و عقیدتی، جایگاهی ویژه‌ای به وی داده است. 
از مطالعه و بررسی زندگی و زمانه و حوادث دوران شهید اول، نکات بسیار مهمی درباره شخصیت آن فقیه فرزانه آشکار می‌گردد. شاید اولین و مهم‌ترین نکته درباره شهید اول، جامعیت علمی و اخلاقی و تکاپوی مستمر او در آموزش و گسترش احکام شریعت و علوم و اندیشه‌های شیعی در کنار تعامل سازنده با فقهای مذاهب اهل‌سنت است. او فقاهت را با فضیلت‌های اخلاقی توأم ساخته بود. به نیازهای زمانه و مردمان دوران خود توجه داشت؛ ازاین‌رو، هم به تألیف کتب فقهی همت گماشت که برخی از کتب فقهی او مانند لُمعه، هنوز در حوزه‌های علمیه شیعه مورد توجه و استفاده طلاب و فقها و محققان است و هم به تألیف آثار اخلاقی اهتمام داشت. همچنین او از تألیفات در حوزۀ کلام و عقاید نیز غافل نبود.
از گزارش‌های تاریخی برمی‌آید که زمانه شهید اول شاهد کشمکش‌های مذهبی، وقوع بلاهایی مانند قحطی، زلزله و بروز بیماری‌های واگیرداری چون وبا بود. با آنکه منازعات مذهبی در میان اهل‌سنت و شیعیان وجود داشت، شیوه مدبرانه شهید اول چنان بود که نزد همگان چهره‌ای مقبول و مورد احترام یافت. چنین مقبولیتی البته مرهون مجاهدات علمی و سفرهای متعدد و تعاملات سازنده او با عالمان اهل‌سنت بود. با آنکه در میان فقها سفرهای متعدد مرسوم و معمول نبود، شهید اول اهتمام فراوانی به هجرت‌های علمی داشت. هر جا که می‌شنید فقیه یا محدثی نامدار حضور دارد، خود را به او می‌رساند و از او استماع حدیث می‌کرد و اجازه نقل حدیث می‌گرفت.
این فقیه گران‌مایه علاوه بر اهتمام به تألیف کتب کلامی و اعتقادی، به مبارزه با منحرفان فکری مانند یالوشی که مدعی نبوت بود، پرداخت و با مجاهدات و مبارزات خود و شاگردانش فتنه یالوشی را خاموش کرد.
سفرهای متعدد شهید اول او را با رنج‌ها و خطرات و مشکلات سفر آشنا ساخت و باعث شد تا او ضرورت تأسیس حوزه علمیه در زادگاهش، را به‌خوبی لمس کند. ازاین‌رو اقدام به تأسیس مدرسه‌‌ای علمی در جزین، از توابع جبل‌عامل لبنان، کرد که نقطه عطف شکل‌گیری مدارس علمی دیگر در مناطق شیعی لبنان بود.
تلاش‌های خستگی‌ناپذیر شهید اول در عرصه‌های مختلف باعث شد تا عالمان بزرگ اسلامی از فخرالمحققین، شمس‌الأئمه کرمانی شافعی و ابن‌معیه تا محقق کرکی، شهید ثانی و علّامه مجلسی زبان به ستایش او بگشایند.
موسوعة الشهید الأوّل شامل 33 اثر از آثار شهید در موضوعات گوناگون فقهی، اصولی، کلامی، حدیثی است که در طول 15 سال شناسایی، گردآوری و تصحیح شده است. 21 جلد شامل 19 جلد آثار، یک جلد مدخل تحت عنوان «الشهید الأوّل، حیاته و آثاره» 
و یک جلد فهارس است که در سال 1388 همزمان با کنگره بزرگداشت شهیدین 
منتشر شد.
فهرست مطالب کتاب
•    المدخل: «الشهید الأوّل حیاته و آثاره»؛
•    الجزء الأوّل - الجزء الرابع: «غایة المراد في شرح نکت الإرشاد»؛
•    الجزء الخامس - الجزء الثامن: «ذکری الشیعة في أحکام الشریعة»؛
•    الجزء التاسع - الجزء الحادی عشر: «الدروس الشرعیة في فقه الإمامیة»؛
•    الجزء الثاني عشر: «البیان»؛
•    الجزء الثالث عشر: «اللمعة الدمشقیّة في فقه الإمامیة »؛
•    الجزء الرابع عشر: «حاشیة القواعد (الحاشیة النجّاریّة)»؛
•    الجزء الخامس عشر: «القواعد و الفوائد»؛
•    الجزء السادس عشر و الجزء السابع عشر: «جامع البین من فوائد الشرحین»؛
•    الجزء الثامن عشر: «الرسائل الکلامیّة و الفقهیّة»؛
•    الجزء التاسع عشر: «المزار و الرسائل المتفرّقة»؛ 
•    الجزء العشرون: «الفهارس».

- المدخل (حیاته وآثاره)
این کتاب در سه باب و ملحقاتی چند در مرکز احیای آثار اسلامی تألیف شده است. در باب اول: با شیوه‌ای نو به نقد و بررسی منابع و مصادر ترجمه شهید پرداخته شده و سپس زندگی‌نامه وی در 9 فصل در محورهایی چون تولد، دوران تحصیل، جایگاه علمی، استادان و شاگردان، همسر و فرزندان و چگونگی شهادتش به تصویر آمده است.
باب دوم: به هفت فصل تقسیم شده که نمایی از اوضاع سیاسی و فرهنگی منطقه شام و چگونگی قدرت‌گیری مملوکان است. سپس اشاره‌ای به وضعیت «جزین» خاستگاه شهید دارد. دیدگاه‌ها و فعالیت‌های شهید در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، بررسی روایت‌های مربوط به شهادت وی و جمع‌بندی آنها از دیگر مباحث این بخش است.
باب سوم: آثار علمی شهید به تفصیل معرفی شده‌اند. این بخش حاوی اطلاعات نسخه‌شناختی و محتوا از هر یک از تألیفات شهید است که با دقت و نکته‌سنجی به تصحیح نسخ مشهور امّا غلط در برخی از آثار شهید پرداخته است.
اجازه‌های شهید از استادان و به شاگردان در بخش پایانی باب سوم آمده است. این اجازات شامل داده‌های تاریخی ارزشمندی از عالمان شیعی قبل و بعد از شهید می‌باشد.
بخش پایانی دارای ملحقاتی است که از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. 
مختصر نسیم سحر عنوان رساله‌ای است که به بررسی اوضاع جبل عامل در عصر شهید و زندگی‌نامه و فعالیت‌های وی در آن دوره پرداخته و اطلاعات ویژه و گرانسنگی را در اختیار خواننده می‌گذارد.
نامه ابن تیمیه پیشرو سلفیان به یکی از سلاطین که در سراسر آن به بدگویی و سعایت از شیعیان پرداخته و ضمن نکوهش اعتقادات و رفتارهای شیعیان سلطان را به سختگیری و قلع و قمع آنها تشویق کرده است.
این کتاب ارزشمند به سال 1430 هجری به همت مرکز احیای آثار اسلامی به همراه موسوعه شهید اول به چاپ رسید.
فهرست مطالب کتاب
•     قسم الحدیث 
•    قسم الأخلاق
•    قسم الإجازات 
•    قسم الأشعار

- غایة المراد في شرح نكت الإرشاد / 4 مجلد

كتاب غایة المراد یكی از معتبرترین شروح كتاب ارشاد الأذهان علّامه حلّی و از باارزش‌ترین كتب فقهی شهید اول است كه به منظور شرح متون مشكل و تبیین وجوه و نظریات مختلف در آن، تألیف شده است.
این كتاب با چهار مجلد كه به همت مركز احیاء آثار اسلامی در ضمن موسوعه شهید اول به چاپ رسیده است، دارای مزایا و ویژگی‌های بسیاری است كه عبارتند از:
1- این كتاب بر خلاف سایر كتاب‌های فقه استدلالی شهید اول مثل دروس و بیان تمام ابواب فقه را در بر دارد و بر تمام ارشاد الاذهان شرح زده است.
2- شهید سعی كرده تا مسائل اختلافی میان فقهای شیعه را در این كتاب مطرح كند و به نتیجه مطلوب برسد.
3- شهید مطالب درسی اساتید خویش همچون فخر المحقّقین فرزند علّامه حلّی و عمید الدین اعراجی را نقل كرده است.
4- كتاب دارای نظم زیبا و تقسیم‌بندی دقیق مسائل است، به صورتی كه فروعات مختلف از هم تفكیك شده است.
5- یادآوری به برخی از اشتباهاتی كه در اسناد كتاب تهذیب الأحكام تألیف شیخ طوسی، و پاره‌ای از كتب فقهی دیگر آمده است.
6- در بسیاری از موارد از كتاب‌ها و رسائل مفقود شدۀ فقهاء نقل قول كرده در حالی كه در دیگر منابع به آنها اشاره‌ای نشده است مانند: كتاب الكامل از ابن براج، البشری تألیف سید احمد بن طاوس، الواسطة تألیف ابن حمزه و الفاخر نوشته ابوالفضل جعفی و بسیاری دیگر كه مجال ذكر آنها نیست.
روش شهید در غایة المراد
الف- شهید در بیشتر موارد روایات را از تهذیب الأحكام شیخ طوسی نقل می‌كند.
ب - وی در موارد اندكی از فقهای سنی مطالبی را نقل كرده و به بررسی آنها پرداخته است.
ج- او پاره‌ای از مباحث اصول عملیه را متذكر شده كه با مبانی امروز فقیهانی همچون شیخ انصاری و دیگران تعارض دارد و قابل قبول نیست.
د- عباراتی كه شهید در غایة المراد بكار برده بسیار مختصر و پیچیده است و در نقل عبارت دیگران به مختصرگویی شدید بسنده كرده كه خود موجب سنگینی عبارت شده است.
تأثیر پذیری غایة المراد از كتب دیگر
شهید اول در تألیف این كتاب از كتاب‌هایی همچون «المعتبر» و «اجوبة المسائل الغریة» نوشته محقق حلّی و «ایضاح الفوائد» نوشته فخر المحققین و دیگر كتب علّامه تأثیر پذیرفته است.
غایة المراد و استقصاء اقوال
این كتاب از نظر بررسی نظریات و اقوال فقهی در زمان خود كم‌نظیر بوده و در زمان‌های بعد كتاب‌هایی چون مفتاح الكرامة و جواهر الكلام به همین شیوه تدوین شده است.
این كتاب از زمان نگارش مورد استناد بسیاری از فقهای بزرگی چون فاضل مقداد، ابن‌فهد حلّی، محقق كركی و شهید ثانی در اكثر تألیفاتش و... واقع شده است.
 فهرست مطالب کتاب
 ج1
•    غایة المراد في شرح نكت الإرشاد 
•    كتاب الطهارة و الصلاة و الزكاة والصوم و الحجّ والجهاد 
ج2
•    کتاب المتاجر
•    کتاب الدیون و توابعه
•    کتاب الاجارة و توابعها
•    کتاب العطایا
ج3 
•    كتاب النكاح 
•    كتاب الفراق 
•    كتاب العتق و توابعه 
•    كتاب الأیمان و توابعها 
•    كتاب الصید و توابعه 
•    كتاب المیراث 
ج4 
•    كتاب القضاء
•    كتاب الحدود 
•    كتاب الجنایات
•    كتاب الدیات

- ذكری الشیعة في أحكام الشریعة / 4 مجلد
این اثر گرانقدر به سبک فقه استدلالی نوشته شده است که شامل كتاب الطهارة و كتاب الصلاة است. اگرچه قصد شهید تألیف فقه استدلالی مفصلی بود که موفّق به این كار نشد.
ذكری حدود سال‌های 775 تا 778 هجری تألیف شده است. مؤلف در آغاز ذكر می‌کند قرار بود كتاب شامل یک مقدمه و چهار قطب: عبادات، عقود، ایقاعات و احكام باشد اما این امر به دلایلی محقّق نشد و فقط قسمتی از قطب اول یعنی كتاب صلاة تألیف شد و كتاب طهارت نیز در ضمن كتاب صلاة آمد.
مقدمه كتاب دارای هفت نكته مهم و اساسی است كه عبارتست از: تعریف لغوی و اصطلاحی فقه؛ وجوب تفقه؛ شرائط سیزده‌گانه فقیه؛ وجوب تقلید؛ چگونگی تقلید و اخذ فتوا؛ ادلّه چهارگانه شرعی یعنی كتاب، سنّت، اجماع و عقل، و دلائل نه‌گانه وجوب تمسك به مذهب امامیه.
ویژگی‌های كتاب
اگر چه در لابلای مباحث كتاب مطالبی از علوم مختلف اسلامی مثل: علم رجال، اصول فقه و ادبیات به صورت پراكنده مطرح شده اما در مقدمه ششم و هفتم مباحث مدونی از علم درایه و اصطلاحات اصول فقه ذكر شده است.
بر خلاف مشهور علما كه ابن جنید را قائل به قیاس می‌دانند، شهید به پیروی از اساتیدش و علّامه حلّی نظرات او را بسیار نقل كرده است.
بعلاوه آراء و فتاوای بسیاری از بزرگان متقدّم مانند: ابن ابی عقیل، شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی، ابوالصلاح حلبی، علّامه حلّی و... را در كتاب خود آورده و به بررسی آنها پرداخته است.
از دیگر ویژگی‌های این كتاب متن بسیار روان، ساده و در عین حال موجز است.
نظریات جدید شهید
از نظریات جدید وی، بر خلاف معاصرانش، وجوب نماز جمعه است که در شمار نمازهای واجب ذكر كرده است.
بحث كفارات و نذورات را در شمار عبادات آورده و نظریات پدر شیخ صدوق را همانند روایت دانسته و قائل است در صورت عدم دسترسی به روایت معصوم7، می‌توان به فتاوای وی عمل كرد.
فهرست مطالب کتاب
 ج 1
•    ذكری الشیعة في أحكام الشریعة
•    المقدّمة
•    القطب الأوّل في العبادات كتاب الصلاة 
ج 2
•    الباب الثاني: معرفة أعداد الصلاة
•    الباب الثالث في المواقیت و فصوله أربعة
•    الباب الرابع في الستر
ج3
•    الباب الخامس في المكان
•    الباب السادس في القبلة
•    الباب السابع في الأذان و الاقامة
•    الركن الأوّل في أفعال الصلاة و توابعها
•    الركن الثاني في الخلل الواقع في الصلاة
ج4
•    الركن الثالث في بقیة الصلوات الواجبة
•    الركن الرابع في نفل الصلوات
•    الركن الخامس في اللواحق

-الدروس الشرعیّة في فقه الإمامیّة / 3 مجلد
كتاب دروس در اواخر عمر شریف شهید تألیف شده که شامل: كتاب الطهارة تا پایان كتاب رهن می‌باشد و مؤلف موفق به اتمام آن نشده است.
بعد از وی سید جعفر بن احمد بن ملحوس حسینی حلّی كتابی را به نام «تكملة الدروس» تألیف كرد.
این اثر دارای متنی بسیار ساده بوده و به صورت (درس) عنوان‌بندی شده است که شامل 284 درس می‌باشد.
مباحث استدلالی كتاب به صورت مختصر با ذكر اسامی و فتاوای بزرگان و روایات معصومان: مورد بررسی قرار گرفته است.
كتاب دروس چون پس از كتاب ذكری، البیان و القواعد و الفوائد تألیف شده از اعتبار علمی خاصی برخوردار است و علمای پس از وی به آن استناد كرده‌اند. 
شهید در این كتاب به نقل نظریات بزرگانی چون جعفی، عمانی، ابن جنید، ابن طاوس، شیخ طوسی، ابوالصلاح حلبی، سید مرتضی، شیخ مفید، شیخ صدوق و... پرداخته و به آنها استناد كرده است.
کتاب دروس علاوه بر بیان مسائل فقهی، مسائل تاریخی صدر اسلام را مورد توجه قرار داده، در بحارالانوار، أعیان الشیعة و... به آن استناد کرده است.
این كتاب بر خلاف سایر كتاب‌های متعارف فقهی، از چهار عنوان كلی: عبادات، عقود، ایقاعات و احكام تشكیل شده است. همچنین از عناوین ابتكاری جدیدی مانند: كتاب الحسبة، كتاب الوصایة، كتاب المزار، تزاحم الحقوق، المحارب، القسمة و الربا بهره برده است.
این كتاب از منابع بحارالانوار و در مواردی اندك وسائل الشیعة و مستدرك الوسائل شمرده شده است. 
كتاب الدروس در سه مجلد و در ضمن موسوعه شهید اول به همت محققان مركز احیاء آثار اسلامی به چاپ رسیده است. 
فهرست مطالب کتاب
 ج1
•    خطبة الكتاب کتاب الطهارة، الصلاة، الزكاة،الصدقة، الخمس
•    كتاب الصوم، الاعتكاف،الحجّ،المزار
ج2 
•    كتاب الجهاد و الحسبة و المرتدّ و المحارب و القضاء
•    كتاب الدعوی و توابعها و كتاب القسمة و الشهادات
•    كتاب النذر و العهد و الیمین
•    كتاب الكفّارات و العتق
•    كتاب أمّ الولد والمدبّر و كتاب المكاتب
•    كتاب الوقف و الهبة و الوصیّة و الوصایة
•    كتاب المیراث و كتاب الصید 
•    كتاب التذكیة
ج3
•    كتاب الأطعمة و الأشربة و إحیاء الموات و المشتركات
•    كتاب اللقطة و الجعالة و الغصب و الإقرار
•    كتاب المكاسب و البیع و السلم و السلف
•    كتاب الخیار والربا والدین
•    كتاب الصلح و تزاحم الحقوق
•    كتاب الشفعة و الرهن

- البیان
این كتاب مشتمل بر كتاب طهارت، صلات، زكات، خمس و بخشی از كتاب صوم است و بیشتر به سبك فقه فتوایی نوشته شده و به فتاوای فقهاء، استدلال و نقد اقوال آنان اشاره کرده است.
مؤلف كتاب را در اواخر عمر شریفش، پس از تألیف كتاب الذكری نوشته است و حجم آن كوچک و دارای محتوایی عمیق می‌باشد. مؤلف توانسته با دقت عمق مطالب متن را به‌صورت روان جمع نماید، در كتاب به بعضی از فقها مثل ابن ابی عقیل، ابن جنید، سلّار بن عبدالعزیز، شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی، ابن براج، ابن حمزه‌، ابن زهره، قطب الدین راوندی، محقق حلّی و علّامه حلّی اشاره شده است.
یكی از مهم‌ترین ویژگی كتاب بیان نظرات بزرگانی مانند: ابو علی فرزند شیخ طوسی الجعفی است كه در دیگر كتب فقهی كمتر دیده می‌شود.
در كتاب البیان نام كتاب‌های فقهی و حدیثی كمتر ذكر شده است و به نام معدودی از آنان اشاره شده كه عبارتند از: الاستبصار، تهذیب الأحكام، الخلاف و النهایة شیخ طوسی، الروضة ابن براج، المعتبر محقق حلّی، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، فقه القرآن راوندی، مختلف الشیعة، تحریر الأحكام و تذكرة الفقهاء علّامه حلّی.
فهرست مطالب کتاب
•     كتاب الطهارة
•    كتاب الصلاة
•    كتاب الزكاة
•    كتاب الخمس
•    كتاب الصوم

- اللمعة الدمشقیّة في فقه الإمامیّة
شهید اول در عمر كوتاه و با بركت خود آثار زیادی برجاگذاشت. این كتاب از مشهورترین آثار وی به‌شمار می‌آید. یک دوره كامل از فقه امامیه از ویژگی‌های این کتاب است که دربردارندۀ 51 كتاب فقهی است. كتاب با موضوع طهارت آغاز و با مبحث دیات ختم می‌شود. این كتاب هر چند كتاب استدلالی نیست و به سبك كتاب فتوایی نوشته شده است، ولی گاهی به دلیل مسأله اشاره دارد. كتاب دارای نثری استوار و تعابیر روان همراه با نظم و چینش مخصوص، به نگارش در آمده است؛ به‌گونه‌ای که توجه همه فقها را به خود جلب و مورد استناد آنان قرار گرفته است.
بنا به نقل تراجم‌نویسان، شهید این كتاب را به مدت هفت روز در زندان تألیف كرد علی حال این‌که هیچ‌یک از منابع فقهی غیر از كتاب مختصر النافع تألیف محقق اول را در اختیار نداشت.
شیوه وی در این كتاب به این منوال است ابتدا احكام هر باب را ذكر و سپس به مسائلی كه با این احكام ارتباط دارند پرداخته و در آخر مستحبات و مكروهات را مورد بررسی قرار داده است. شهید خطبه كتاب را به درخواست گروهی با عنوان «بعض الدیانین» نوشته است.
شهید ثانی در شرح لمعه می‌گوید: این كتاب را به درخواست شمس الدین محمد آوی از یاران سلطان علی بن محمد فرمانروای سربداران خراسان برای شیعیان آن سامان نوشته است تا این كتاب مرجعی در احكام فقهی و حكومتی آنان باشد.
فهرست مطالب کتاب
•    كتاب‌های: الطهارة،الصلاة، الزكاة،الخمس، الصوم، الحجّ، الجهاد،الكفارات و النذر و توابعه و القضاء 
•    كتاب الشهادات والوقف، العطیة، المتاجر و الدین و الرهن، الحجر، الضمان، الحوالة و الكفالة، الصلح، الشركة، المضاربة، الودیعة
•    كتاب العاریة، المزارعة، المساقاة، الإجارة والوكالة
•    كتاب الظهار، الإیلاء، اللعان، العتق، التدبیر و المكاتبة و الاستیلاد والإقرار، الغصب، كتاب اللقطة
•    كتاب إحیاء الموات والصید و الذباحة و الاطعمة و الاشربة و المیراث
•    كتاب الحدود والقصاص و الدیات

- حاشیة القواعد المعروفة بالحاشیة النجّاري
این کتاب حاشیه بر قواعد الأحكام علّامه حلّی است. اگرچه برخی آن را نسبت داده‌اند به بهترین شاگرد وی، شیخ جمال الدین احمد بن نجار، به جهت وثاقت و همّت والای او در گردآوری شنیده‌ها و آثار شهید اول، امّا این مطلب درست نیست و حاشیۀ تألیف شهید است بر قواعد الأحکام که دارای 6 نسخه بوده ولی در اینجا از 3 نسخه بیشتر استفاده نشده است. شهید در این كتاب أقوال استادش فخر المحققین را مفصلاً نقل و تقریباً به 200 مورد استناد می‌کند.
فهرست مطالب کتاب
•     كتاب الطهارة و الصلاة و الزكاة
•    كتاب الصوم و الحجّ و الجهاد و المتاجر
•    كتاب الدین و توابعه و الأمانات و توابعها
•    كتاب الغصب و توابعه والإجارة و توابعها
•    كتاب الوقوف و العطایا والنكاح و الفراق
•    كتاب العتق و توابعه والأیمان و توابعها
•    كتاب الصید و الذبائح
•    كتاب الفرائض والقضاء 
•    كتاب الحدود
•    كتاب الجنایات

- القواعد والفوائد
این اثر فقهی أحكام كلی است كه تحت هر یک از آنها مجموعه‌ای از مسائل شرعیۀ متشابه از باب‌های پراكنده درج می‌شود.
می‌توان گفت تا کنون بیش از بیست كتاب قواعد أحكام فقهیه وجود دارد، اما گفته شده در فقهاء امامیه قبل از شهید اول كتابی در این زمینه پیدا نكردیم به همین جهت كتاب قواعد و فوائد اولین تألیف در این زمینه شمرده می‌شود.
این كتاب دارای مصادر زیادی است که أهم آنها 16 كتاب از فقه امامیه می‌باشد مثل: مقنعه شیخ مفید، انتصار سید مرتضی و مقنع شیخ صدوق و خلاف و مبسوط و نهایه شیخ طوسی و... . 
همچنین 7 كتاب فقهی از اهل سنت که تقریباً قواعد فروع فقهی را آورده مثل المهذب الشیرازی؛ المجموع شرح المهذب للنووی؛ الوجیز غزالی، فتح العزیز شرح الوجیز قواعد الأحكام لابن السلام و الفروق القرافی؛ ولی مرحوم مصنف ظاهراً به 2 كتاب اعتماد بیشتر داشته است: 1. قواعد الأحكام ابن سلام و 2. فروق قرافی كه در تدوین آراء اهل سنت می‌باشد كما اینكه از كتاب أشباه و نظائر سیوطی هم مراجعه داشته، البته حدود زمان شروع به تألیف كتاب القواعد و الفوائد و فراغ از آن معلوم نیست و به جهت اهمیت این كتاب شروح و حاشیه‌های زیادی بر این كتاب نوشته شده كه در جای خودش ذكر شده است.
محتوای این كتاب مشتمل بر حدود 270 قاعده می‌باشد؛ اضافة إلی فوائدی كه به حدود فائده می‌رسد غیر از تنبیهات و فروع البته مهم این قواعد فقهی خالص نیست چون بعضی از آنها اصولی است و بعضی هم قواعد عربی می‌باشد.
روش ایشان در این كتاب این است كه اول قاعده یا فائده را بیان می‌كند سپس در پی آن فروع فقهیه را درج می‌كند اگر استثنایی باشد آنها را ایراد می‌كند البته ممكن است بالنسبه إلی این قواعد احیاناً قاعده‌ای را تكرار می‌كند لذا شاگرد ایشان مقداد بن عبداللة السیوری الحلی این قواعد را ترتیب و تهذیب كرده و كتابی نوشته به نام نضد القواعد الفقهیّة و شهید ثانی; أیضاً قواعد اصولی را از قواعد عربی جدا كرده بالاخره كتابی تصنیف كرده بنام كتاب تمهید القواعد الأُصولیّه و العربیّه.

فهرست مطالب کتاب
•     القواعد و الفوائد
•    وهاهنا قواعد في الاجتهاد و توابعه
•    وهاهنا قواعد متعلقة بالمناكحات
•    وهذه قواعد تتعلّق بالقضاء
•    قواعد الجنایات 
•    وتلحق بذلك قواعد أربع
•    ثم هنا قواعد
•    وهذه قواعد في العبادات
•    قواعد في العقود
•    قواعد منها ما یتعلّق بالإرث
•    قواعد تتعلّق بأحكام الصلاة

- جامع البین من فوائد الشرحین / 2مجلد
كتاب شرحی توصیفی و استدلالی بر كتاب تهذیب الوصول إلی علم الأُصول علامۀ حلّی; است.
قبل از شهید اول دو استاد بزرگوارش سید عمید الدین عبدالمطلب بن الأعرج الحسینی متوفی (754 ق) و سید ضیاء الدین عبدالله بن الأعرج الحسینی متوفی (740 ق) شرحی بر كتاب درسی حوزه‌های علمیه، یعنی «تهذیب الوصول» علامۀ حلّی; نوشته بودند.
نام شرح سید ضیاء الدین «منیة اللبیب في شرح التهذیب» است، امّا ولی نام شرح سید عمید الدین نامعلوم می‌باشد.
كتاب «تهذیب الوصول» یكی از شش كتاب اصولی علامۀ حلّی است كه به درخواست فرزند عالم و محقق ایشان یعنی فخر المحققین نگاشته شده است.
این كتاب قبل از «معالم الأُصول» یكی از كتب درسی حوزویان و مورد توجه خاص علماء و فضلاء بوده است.
شهید اول (رضوان الله تعالی علیه) با جمع بین مطالب شرح التهذیب سید عمید الدین و شرح التهذیب سید ضیاء الدین، مطالب و نظرات ارزنده و كارگشای خود را در اصول تحریر نمود.

ویژگی‌های كتاب

1- این کتاب یگانه اثر جامع شهید اول در علم اصول می‌باشد.
2- در این كتاب تمام ویژگی‌های دو شرح فوق الذكر یک‌جا جمع‌آوری گردیده است.
3- كتاب دارای لطایف و فوایدی از شهید است كه در سایر آثار به چشم نمی‌خورد.
4- متن كتاب «تهذیب الوصول» تحت عنوان «قال» آمده و مطالب و شرح خود ایشان تحت عنوان «اقول» بیان شده است.
5- در این اثر از آراء و نظرات اصولی اهل سنت استفاده شده است.
6- شهید در كتاب، علاوه بر نقل اقوال متقدمین از علماء علم اصول سعی کرده اقوال معاصران تألیف «تهذیب الوصول» و اقوال معاصرین صاحبان هر دو شرح را نقل قول كند.
7- اقوال اصولی بسیاری از افراد همانند قاضی ابن براج و سید عمید الدین كه كتب اصولی آنها به دست ما نرسیده است ولكن در دسترس شهید بوده، در این كتاب آمده است.
كتاب «جامع البین» بر مبنای بهترین نسخه‌های موجود و با تحقیقی ویژه و جامع توسط محققان گران‌قدر مركز احیاء آثار تصحیح و ضمن موسوعه شهید اول در دو مجلد به چاپ رسیده است.

فهرست مطالب کتاب
 ج1
•    المقصد الأوّل في المقدّمات
•    المقصد الثاني في اللغات
•    المقصد الثالث في الأمر و النهي
•    المقصد الرابع في العامّ و الخاصّ
•    المقصد الخامس في المجمل و المبیّن 
ج2 
•     المقصد السادس في الأفعال
•    المقصد السابع في النسخ
•    المقصد الثامن في الإجماع
•    المقصد التاسع في الأخبار
•    المقصد العاشر في القیاس 
•    المقصد الحادي عشر في التعادل و التراجیح
•    المقصد الثاني عشر في الاجتهاد

- الرسائل الکلامیّة و الفقهیّة
الف) رسائل کلامی
این بخش مشتمل بر پنج رساله است:
1. المقالة التكلیفیّة: رساله‌ای است در عقائد و كلام که مترتب بر پنج فصل است سه فصل آن در ماهیت، تعلق و در غایت تكلیف است و دو فصل آن در ترغیب و ترهیب.
2. الأربعینیّة في المسائل الكلامیّة: درباره علم كلام است كه چهل مسئله از مسائل كلام را در بر دارد:28 مسئله در إثبات صانع و صفات و افعال او، سه مسأله در نبوت عامه و خاصه، پنج مسأله در امامت و بقیه هم در بحث معاد و... .
3. العقیدة الكافیة: رساله کوتاهی است در خدا شناسی، نبوت پیامبر اکرم9 و عصمت و خاتمیت او، و امامت علی7 و اولاد او و معاد.
4. تفسیر الباقیات الصالحات:رساله مختصری است در تفسیر تشهد و تسبیحات اربعه و در آخرش فرموده این كلمات چهارگانه مشتمل است بر اصول پنجگانه توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد.
ب) رسائل فقهی
1. رساله فتوایی است كه مشتمل است بر احكام میت از وصیت تا آنچه انجام می‌شود از عبادات و قربیات و الصدقات و هدیه ثواب آن بر میت.
2. الرسالة الألفیّة: این رساله كوچك و مشتمل است بر هزار واجب از واجبات صلاة كه مترتب است بر یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه. یک ویژگی آن این است كه شهید ثانی فرموده: «هي اول ما صنفه».
3. الرسالة النفلیّة: این رساله بزرگ در سنن و مستحبات نماز است كه مشتمل بر سه هزار مستحب می‌باشد. شهید بعد از رساله الفیه آن را تألیف كرده تا 2 رساله جامع در واجبات و مستحبات نماز باشد. این رساله مشتمل بر مقدمه‌ای در معنای صلاة نافله و اقسام آن که شامل سه فصل سنن مقدمات، سنن مقارنات و منافیات افضل. و یک خاتمه در تعقیب و خصوصیات باقی صلوات است.
4. جواز السفر في شهر رمضان اعتباطاً: این رساله مبسوطی است كه شهید در آن جواز مسافرت را به قصد افطار و تقصیر بیان کرده است.
5. المنسك الصغیر: رساله‌ای است مختصر (وجیزه) در واجبات عمره و حج كه شهید از آن به خلاصة الحجّ و الاعتبار تعبیر کرده است.
6. المنسك الكبیر: رساله مختصری است در واجبات حج و عمره كه مرحوم شهید آن را بعد از رساله خلاصة الاعتبار في الحجّ و الاعتمار تألیف كرده است.
این رساله مترتب بر یک مقدمه، دو مقاله و تكمیل می‌باشد.
7. أجوبة مسائل الفاضل المقداد: این رساله را شهید در پاسخ بیست و هفت مسأله فقهی فاضل مقداد نوشته است كه آقا بزرگ از آن تعبیرات مختلفی كرده مثل جوابات فاضل مقداد الشیخ سعید محمد بن مكی و جوابات المسائل مقداریه.
8. المسائل الفقهیّة: صاحب ریاض در ترجمه یكی از علما فرموده از مؤلفات شهید كتاب مسائل فقهیه می‌باشد كه به مسائل ابن طی شناخته شده است.

فهرست مطالب کتاب
•    الرسائل الكلاميّة 
1. المقالة التكليفيّة 
2.الأربعينيّة في المسائل الكلاميّة 
3.العقيدة الكافية 
4. تفسير الباقيات الصالحات 
•    الرسائل الفقهيّة 
1. أحكام الميّت 
2. الرسالة الألفيّة 
3. الرسالة النفليّة 
4. جواز السفر في شهر رمضان اعتباطاً 
5. المنسك الصغير  خلاصة الاعتبار فی المنسك الكبير 
6. أجوبة مسائل الفاضل المقداد 
7. المسائل الفقهيّة 

- المزار والرسائل المتفرّقة 
یكی دیگر از آثار گران‌قدر و ارزشمند شیخ محمد بن مكی معروف به شهید اول (786ق) است كه توسط محققان مركز احیاء آثار اسلامی ضمن موسوعه شهید اول در 360 صفحه تحقیق و به اندیشمندان اسلامی عرضه گردیده است.
این كتاب دارای پنج رساله می‌باشد:
1- كتاب «المزار» که با دو باب و یک خاتمه دربارۀ اعمال و آداب مشاهد مشرفه پیامبر و ائمه معصومین: است.
باب اول: با هشت فصل و یک خاتمه اختصاص به زیارات دارد. شهید در این فصول هشتگانه با استفاده از روایات به نحوۀ زیارت پیامبر9، ائمه معصومین: و فضائل این زیارات پرداخته است. 
باب دوم: با هفت فصل دربارۀ اعمال مستحبه است همانند: ورود به كوفه و اعمال مساجد كوفه و سهله و غیره و در خاتمه در باب زیارت مسلم بن عقیل و هانی بن عروه قلم زده است.
2. رسالة «أربعون حدیثاً». شهید اول (أعلی الله درجته) در این رساله ابتداء تعداد 40 حدیث به همراه سلسله أسناد آنها پیرامون مسائل فقهی و اخلاقی جمع‌آوری نموده که با حدیثی از پیامبر اكرم9 دربارۀ فضیلت حفظ چهل حدیث آغاز و به حدیثی در فضیلت نمازهای شبهای ماه رمضان پایان داده است.
و آن‌گاه یک حدیث با یک سند به نقل از شیخ صدوق (علیه الرحمة) كه در برگیرندۀ 40 حدیث كوتاه دربارۀ مسائل اخلاقی است آورده که مشهور به «الاربعون حدیثاً (2)» شده است.
و در ادامه قصد داشته «الأربعون حدیثاً (3)» را تألیف نماید كه تنها موفق به تحریر تعداد 14 حدیث دربارۀ علم و فضائل عالم و تعلیم و تعلّم شده است.
3. در بخش اخلاقیات تعداد سه وصیت از وصایای مهم و آموزنده برای شیفتگان علوم و معارف اسلامی آمده است.
وصیت اول خطاب به همۀ برادران و دوستاران دینی و سفارش به خود می‌باشد. این بخش شامل 24 وصیت جالب، زیبا و آموزنده است. وصیت دوم دربردارندۀ 20 سفارش مهم و آموزنده و عبرت‌آور می‌باشد.
وصیت سوم حاوی 12 سفارش زیبا، قابل عمل و سعادت‌آفرین است.
در بین این همه وصایا آنچه بیشتر مورد نظر و مورد تأكید شهید بوده مسأله «تقوای الهی»؛ «تذكر و یادآوری مرگ»؛ «به پا داشتن نماز شب» و «دائم الوضوء» بودن می‌باشد.
4. بخش اجازات، شهید اول به محمد بن عبدالعلی بن نجده، و علی بن خازن حائری، و تعدادی از علماء، اجازۀ قرائت كتب علماء متقدمین و اجازۀ نقل از كتب تألیف شده خویش را داده‌اند.
5. بخش اشعار: این بخش با بیش از 20 قطعه و قصیده به عنوان دیوان کوتاهی از سروده‌های حکمت‌آمیز شهید است که حاکی از جامعیت کمال، علم و دقت وی است. 

فهرست مطالب کتاب
•     المزار
•    قسم الحدیث 
•    قسم الأخلاق
•    قسم الإجازات 
•    قسم الأشعار

- الفهارس
مجموعه كتاب‌ها و رسائل شهید اول; به صورتی متفرق و نامنظم بارها به چاپ رسیده است، اما برای نخستین بار یک فهرست جامع برای همه آنها مرتب و آماده‌سازی گردیده است؛ زیرا بی‌شك هر محقق و پژوهشگر علوم اسلامی برای سرعت و دقت در كار تحقیقی نیازمند چنین فهارس جامعی می‌باشد. این فهارس عبارتند از: فهرست آیات كریمه، احادیث شریفۀ پیامبر9، آثار پیامبر9، احادیث شریفۀ ائمه معصومین:، اشعار، أسماء معصومین:، اعلام و شخصیتها، رجال غیرمعروف و غیره، اسامی كتاب‌ها در متن، اماكن، ادیان و فرقه‌ها، جمعیتها و قبائل، حیوانات و فهرست مصادر تحقیق.
فهرست مطالب کتاب
•    1 . فهرس الآيات الكريمة
•    2 . فهرس الأحاديث الشريفة عن النبيّ9
•    3 . فهرس الآثار عن النبيّ9
•    4 . فهرس الأحاديث الشريفة عن أهل البيت:
•    5 . فهرس الأشعار
•    6 . فهرس أسماء المعصومين:
•    7 . فهرس الأعلام
•    8 . فهرس الأعلام المجروحين والمعدّلين
•    9 . فهرس الكتب الواردة في المتن
•    10 . فهرس الأماكن والبقاع
•    11 . فهرس الأديان والفرق
•    12 . فهرس الجماعات والقبائل









 
 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 51
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)


مجری سایت : شرکت سیگما